سه شنبه , دسمبر 12 2017
کور‌پاڼه / تحلیل / د یو ښه افغانستان لپاره اتصال

د یو ښه افغانستان لپاره اتصال

لیکوال: وانګ یوي

د کمربند او سړک د نوښت مطلب څه دی؟ که په کلیمه کې یې ووایو: اتصال.   د چین ولسمشر شي جين پینګ یو ځل ویلي و، «هغه اتصال چې موږ یې نن په اړه خبرې کوو، یوازې د سړکونو او پلونو د رغولو یا د نړۍ له بېلابېلو سیمو سره د اورګاډو د لیکو د تړلو په معنا نه دی. اتصال باید په پینځو برخو کې یعنې د پالیسو د همغږۍ، د اتصال د اسانتیاوو، ازادې سوداګرۍ، مالي یو موټيتوب او د خلکو ترمنځ د اړیکو په پراخولو سره د زېربناوو، ادارو او خلکو ترمنځ د راکړې ورکړې درې اړخیز ترکیب وي. د دغه نوښت موخه دا ده چې د اتصال پرانیستې، پراخه او څو اړخیزه شبکه رامنځته کړي چې د ټولو ونډه والو وړتیاوې او سرچینې سره یو ځای کړي.»

بشري ټولنه یوې څلورلارې ته رسېدلې. نړۍ به لا پسې پرانیستل شي که وبه تړل شي؟ دا د ۲۱مې پېړۍ تر ټولو سخته پوښتنه ده. چین له یو بل سره د تړلې نړۍ پلوي کوي او په همدې موخه یې د اتصال لپاره یو پینځه برخې درلودونکی پلان وړاندیز کړی دی. لومړۍ برخه یې چې د پالیسيو همغږي ده، باید د سلامشورو او دوستانه خبرو اترو له لارې ترسره شي. د لارو په اوږدو کې پراته هېوادونه باید په ګډه د سیمه ییزو همکاریو لپاره پلانونه جوړ او داسې پالیسۍ تطبیق کړي چې د اقتصادي همکاریو ساتنه کوي.

له دویمه اړخه د اتصال اسانتیاوې په څلورو برخو کې د زېربنايي رغونې معنا لري چې ټرانسپورټ، بندرونه، انرژي او د سرحدونو ترمنځ د نوري فایبر له لارې د ارتباطاتو شبکې پکې شاملې دي.

درېیم ټکی ازاده سوداګري ده. د لارو په اوږدو کې پراته هېوادونه هڅول کېږي چې د سوداګرۍ او پانګونې د بهیر د پیلېدو لپاره سره خبرې وکړي، د سوداګرۍ په مقابل كې د پرتو خنډونو د لیرې کولو لپاره ګامونه واخلي، لا اغېزمن او ګټور سیمه ییز اقتصاد او ګډو ګټو ته د ودې ورکولو لپاره پر پانګونې او سوداګرۍ کېدونکي لګښتونه راټیټ کړي.

څلورم مالي یووالى، که د کمربند او سړک په اوږدو کې پراته هېوادونه د اسعارو په تبادلې او د داخلي اسعارو د کارولو په لارو چارو پوه شي، نو د پانګې د دوران لګښت به ډېر ټیټ او د مالي خطر په مقابل كې مقاومت پیاوړی شي. مالي ادغام به د یوې سیالې او جوګه سیمه ییز اقتصاد له رامنځته کېدو سره مرسته وکړي.

وروستی، خو مهم ټکی د خلکو ترمنځ اړیکې دي. هغه هېوادونه چې له دغه نوښت سره یوځای کېږي، باید د تعلیم، ځوانانو، فرهنګ او توریزم په ګډون بېلابېلو برخو کې همکاریو ته چمتو وي. فرهنګي تبادله یو بل ته د دروازو د پرانیستلو او د یو بل منلو ته د ودې ورکولو لامل ګرځي او دغه کار د لارې په اوږدو کې د پرتو هېوادونو ترمنځ د خپلمنځي همکاریو پراختیا ته زمینه برابروي. اتصال د نړیوالو همکاریو چلوونکی ځواک دی. د چین یوه موخه دا هم ده چې له اوسنۍ نړۍ سره د کمربند او سړک د نوښت چوکاټ کې د اتصال په پراخولو سره د نړیوالتوب او نړيوالې حکومتولۍ په وده او غوړېدا کې خپله ونډه ولوبوي. په دغو برخو کې اتصال د دوامداره پرمختګ او پاینده امنیت کونجي ده. افغانستان د دغه بهیر لومړنی مثال دی.

کله چې زه د کمربند او سړک د نوښت په اړه افغانستان کې جوړېدونکو سیمینارونو کې ګډون کوم، نو افغانان د دغه نوښت او په هغه کې د افغانستان د ځانګړي رول او ونډې په اړه خورا مهمې څرګندونې کوي. ډېر افغانان د کمربند او سړک نوښت ته د یوه زرين چانس په سترګه ګوري او هیله لري چې دا به افغانستان کې د سولې او پرمختګ لامل وګرځي. د افغان ولسمشر ستر سلاکار محمد همایون قیومي هم اتصال ته خورا اهمیت ورکوي. هغه باورمن دی چې اتصال به سیمه ییز پرمختګ ته په ډراماټیک ډول وده ورکړي. د افغانستان حکومت هیله من دی چې د خپل هېواد له جیوپولټیک موقعیت څخه اقتصادي ګټه واخلي. دا هېواد چمتو دی چې د نوري فایبر د کېبلونو، ټرانسپورټ او انرژۍ په برخو کې اتصال ته وده ورکړي. اتصال به د اسیا -اروپا د نښلوونکي مرکز په توګه د دغه هېواد رول پیاوړی او افغانستان په وچه کې له یوه ایسار هېواد څخه د ځمکې له لارې په تړلي هېواد بدل کړي.

افغانستان کېدای شي له مرکزي اسیا، سویلي اسیا، منځني ختیځ او آن کښته د هند له سمندر سره د چین د اتصال په نښلوونکي مرکز واوړي. افغانستان او چین له هیلو همدې ډکې راتلونکې ته په کتو سره افغانستان ته د چین – پاکستان د اقتصادي کاریډور د غځېدو د امکان په اړه پر خبرو اترو بوخت دي. د کمربند او سړک نوښت او  دغه راز د انسانانو د ګډې راتلونکې لپاره د ټولنې مفکوره د افغانستان په تړاو د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په پرېکړه لیک کې لیکل شوې ده. په هغو کې اشاره شوې  چې د کمربند او سړک نوښت د جامع همغږیو د یوې ټولګې په توګه کولی شي چې د عواملو په حل کې مرسته وکړي او هغو اوږدمهاله ستونزو ته حللاره ومومي چې د افغانستان حکومت ورسره مخامخ دی.

اتصال، سیمه ییز اقتصاد او فرهنګي پرمختګ کولی شي چې د افغانستان حالات په بېړنۍ توګه بدل کړي، د تاوتریخوالي او بېوزلۍ شریره کړۍ ماته کړي او په دې توګه د سیمه ییزې او نړیوالې حکومتولۍ لپاره یو ښه مثال شي.  امریکايي ستراتیژیست پاراګ خانا د کنکتوګرافۍ په نوم خپل کتاب کې لیکلي چې ۲۱مه پېړۍ کې به د اتصال کچه د سیالیو برخلیک ټاکي.

په راتلونکو ۴۰ کلونو کې به پر زېربناوو پانګونه تېر ۴۰۰۰ کاله تر سیوري لاندې راولي. دودیز نړیوالتوب، په ځانګړې توګه د تعرفې له منځه وړل نړیوال اقتصاد ته حد اکثر ۵ سلنه وده ورکولی شي، خو پر اتصال په تمرکز سره د نړیوال کېدو نوې بڼه کولی شي دغه کچه تر ۱۰ او ۱۵ سلنې لوړه کړي. بلومبرګ یو ځل د مککینسي او کمپنۍ یوه وړاندوینه را نقل کړې وه چې وايي د کمربند او سړک نوښت به تر ۲۰۵۰ کال پورې د نړۍ له اقتصاد سره وده کې ۸۰ سلنه ونډه واخلي او درې میلیارده خلکو ته به د منځنۍ کچې ژوند برابر کړي.

تر راتلونکو لسو کلونو پورې به دغه نوښت د شاوخوا دوه نیم تریلیونه ډالرو سوداګرۍ ته اسانتیا برابره کړي. د کمربند او سړک نوښت له شک پرته د نړیوال کېدو پیاوړی ځواک دی. دا به د نړیوالتوب مخکنى لرلید نوی او له مادي اړخه په یوه بډایه، پرانیستي، متوازن، ټول شموله او په متقابلو ګټو ولاړ هغه واړوي.

د اوسنۍ نړۍ د داخلي او جهاني حکومتولۍ ګڼې ستونزې او ننګونې څه ناڅه همدا د اتصال له نشتوالي سرچینه اخلي. ولسمشر شي جين پینګ یو ځل ویلي و چې که «کمربند او سړك» د اسیا له دوو وزرونو سره پرتله شي، نو اتصال به د دغه مرغه د شریانونو او رګونو معنا ولري. د نړۍ د پرمختګ بهير ښيي چې په دغو پینځو مهمو ابعادو کې اتصال، د نړۍ د ښې اقتصادي ودې، نړیوالې حکومتولۍ او نړیوال کېدو زېری ورکوي.

دا وګورئ

د اسلامي امت ستونزې اساسي حل غواړي

ف، فايض زه چې دا كرښې كاږم (۱۳۹۶\۹\۱۹) نېټه د يكشنبې ورځ ده، تر دې ...

ځواب دلته پرېږدئ

ستاسو برېښناليک به نه خپريږي. غوښتى ځایونه په نښه شوي *