پنجشنبه , اګست 17 2017
کور‌پاڼه / تحلیل / در ورای سفر اخیر وزیر خارجۀ ایران

در ورای سفر اخیر وزیر خارجۀ ایران

ف، فایض

بتاریخ 17-2-1396 آقای جواد ظریف وزیر امور خارجۀ جمهوری اسلامی ایران به کابل سفر کرد. موصوف با همتای افغان خود آقای صلاح الدین ربانی دیدار کرد و اکنفرانس مشترک مطبوعاتی داشتند. او ظاهراً بر امر مبارزه با تروریزم که سرکوب آن هم به نفع مردم ایران، هم افغانستان و هم تمام منطقه است و هکذا همکاریها در عرصه های مختلف با افغانستان ترکیز داشت. وی با رئیس جمهور غنی، رئیس اجرائیه عبدا… و همچنان با آقای حامد کرزی رئیس جمهور پیشین کشور دیدار داشت؛ اما هدف عمده و اساسی او آن بود که گفت:

ما میخواهیم با افغانستان سرحد واضح و روشن داشته باشیم

اگر بتاریخ مراجعه کنیم و لابد باید مراجعه کنیم اختلافات ارضی بین افغانستان و ایران (فارس دیروزی) از زمان امیر شیر علیخان مرحوم با شدت وجود داشت؛ بخصوص بر سر سرزمین سیستان. انگلیس که دشمن سرسخت افغانستان بود و هنوز هم هست و باید هیچ افغان دشمنی با انگلیس استعمارگر و مکار را فراموش نکند، نمایندۀ خود گولد سمت را اعزام داشت تا علی الظاهر مشکل سرحدی بین افغانستان و ایران را حل کند؛ ولی در حقیقت میخواست در آنجا هم افغانستان را ضربه بزند. افغانستان هم چاره یی بجز پذیرش این میانجی دشمن و تحمیلی نداشت. گولد سمت خیلی ظالمانه سرزمین سرسبز سیستان را به ایران و سر زمین بایر آنرا به افغانستان داد. امیر شیرعلیخان ازین تقسیم ظالمانه خیلی بر آشفته شد و آنرا یک قضاوت ظالمانه خواند؛ ولی از پذیرش همین فیصلۀ ظالمانه هم چاره یی نداشت. در جملۀ پادشاهان متأخر شیر علیخان یگانه پادشاهی بود که بیش از همگان تحت دو پل آسیاب قرار داشت، ازیکسو فشار انگلیس جهانخوار و از سوی دیگر فشار روسیۀ جهانخور. در زمانی که نایب سالار عبدالرحیم خان صافی نایب الحکومۀ هرات بود موضوع تعیین سرحد مشخص افغانستان و ایران پیش آمد، که از سوی افغانستان موصوف برای نمایندگی کشور توظیف شد چنانچه استاد خلیل ا… خلیلی مرحوم که هم خواهر زاده وهم داماد نایب سالار مرحوم بود در کتاب یادداشتهای خود درین رابطه شرح دقیق و مبسوطی دارد. بدین ترتیب سرحد بین افغانستان و ایران مشخص و روشن است و هیچگونه ابهامی در آن دیده نمیشود؛  اما گومگوها بر سر تقسیم آب هلمند وجود داشت، دریای هلمند مربوط به افغانستان است. در سال 1351 شمسی دو حکومت قانونی افغانستان و ایران به توافق رسیدند و صدراعظم وقت ایران امیر عباس هویدا به کابل آمد و در اینجا بین او و موسی شفیق صدراعظم وقت افغانستان توافقنامه یی به امضا رسید و در حقیقت افغانستان چیزی هم بیشتر از آنچه ایران تقاضا داشت به آن کشور سخاوت کرد. این مسأله در داخل کشور با عکس العملهای اکثر احزاب سیاسی مواجه گردید، بخصوص کمونستهای طرفدار مسکو آنرا بیشتر دامن میزدند ولی اصل گپ این بود که شوروی آن وقت از امضای این توافقنامه راضی نبود. شوروی نمیخواست که افغانستان و ایران با هم نزدیک شوند و آنچه را مورد اختلاف است به تفاهم حل کنند، چنانچه بر اساس فهم بنده از اوراق تاریخ آن زمان، علت اساسی کودتای 1352 هم وجود ظاهرشاه در رأس دولت شاهی نبود؛ بلکه وجود موسی شفیق در مقام صدارت عظمی خار چشم روسها بود و از اجراآت او ناراضی بودند. گرچه داوودخان اختلاف شدیدی با ظاهرشاه داشت وعلت اساسی این اختلاف بزعم بنده این بود، چون در مبارزه در برابر حبیب ا… کلکانی هر پنج برادر: نادرخان، شاه ولی خان، شاه محمود خان، محمد هاشم خان و محمد عزیز خان پدر داوود خان شریک بودند وقتی پیروز شدند پادشاهی به نادر خان که در رأس این مبارزه قرار داشت رسید و صدارت به محمد هاشم خان که از مادر جداگانه بود رسید. به این ترتیب در حقیقت سلطنت بین اولاد دو مادر تقسیم شد و علاوه بر آن پدر داوود خان که در جرمنی سفیر بود از سوی سید کمال محصل افغانی در جرمنی کشته شد، بناأً داوود خان بعد از هاشم خان در حقیقت صدارت عظمی را میراث خود میدانست و در تبانی با افراد وابسته به مسکو در نتیجۀ یک کودتای سفید و بدون سرو صدا به قدرت رسید، شاه محمود خان که چند روز قبل به ارتباط استعفای خود گفته بود:

تا دامن کفن نکشم زیر پای خاک

باور مکن که دست زدامن بدارمت

در خانه نشسته بود که اعلان استعفای خود را از طریق رادیو شیند؛ اما باید فراموش نکنیم که کودتای 1352 برنامه روسها بود و خواستند از وجاهت و شهرت ملی داوود خان استفادۀ مقطعی کنند، بهمین ترتیب بیشتر افراد وابسته به کا جی بی (استخبارات ملکی شوروی) و جی آر یو (استخبارات نظامی شوروی) وابسته بودند.

بمهمه حال وقتی داوود خان استیصال سلطنت را اعلان کرد و بجای آن اعلان جمهوریت نمود، در آغاز او هم با تقسیم آب هلمند با ایران مخالف بود؛ ولی بعداً همان فیصلۀ صدراعظم شفیق را تأیید نمود که به این ترتیب اینک از سال 1351 تا بحال (1396) 45 سال میگذرد، ولی اکنون که افغانستان طی چهار دهه جنگ خیلی ضعیف شده است، اکنون هم پاکستان وهم ایران پاهای خود را لُچ کرده میخواهند تمام خواستهای ناروای خود را بالای افغانستان بقبولانند در حالی که هیچکدام ازین خواستها هیچگونه منطق حقوقی ندارد. ایران میخواهد سهم بیشتری در آب هلمند بدست آورد، حتی سالها در راه اعمار بند سلما و بند کمال خان ایجاد مشکل کرد؛ ولی خوشبختانه که بند سلما به پایۀ اکمال رسید و اینک کار بخش پایانی بند کمال خان هم افتتاح شد که امیدواریم این بند هم به پایۀ اکمال برسد. البته ما هیچگاه مخالف حقوق مشروع هیچ کشور نیستیم، ولی منحیث یک ملت آزاد هیچگاه به خواستهای ناروای هیچ کشوری سرخم نخواهیم کرد.

قابل یاددهانی است که در سفر اخیر داکتر عبدا… رئیس اجرائیۀ حکومت وحدت ملی به ایران گومگوها بر سر تقسیم آب بین افغانستان و ایران سربلند کرد، ولی هم داکتر عبدا… و هم حکومت وحدت ملی بداند که هر گونه معاملۀ پنهانی آنها با عکس العمل شدید ملت مواجه خواهد شد، تقسیمات آب با ایران آنچنان که گفته شد صورت گرفته و حکومت قانونی وقت ایران آنرا پذیرفته است، بناأً هیچ دلیلی باقی نمیماند که ایران بر توافقات خود خط بطلان بکشد و هر روز خواستهای جدیدی را مطرح کند، ورنه قبل از همه افغانستان حق دارد در مورد تقسیمات سیستان ادعای ارضی کند، ملت افغانستان بحیث یک ملت صلحجو  نمیخواهد با هیچ کشوری وارد منازعه شود الا در مورد دفاع از حقوق حقۀ خود. امیدوار هستیم حکومت وحدت ملی با درک مسؤولیت ملی با هیچگونه معامله دل خوب نکند.

دا وګورئ

به بهانۀ تجلیل از نودوهشتمین سالگرد استرداد استقلال کشور، باید «جغرافیای حرف» را دانست و رعایت کرد

  ف، فایض این اصطلاح، از اصطلاحات خاص معلم شهید دکتور علی شریعتی است که ...

ځواب دلته پرېږدئ

ستاسو برېښناليک به نه خپريږي. غوښتى ځایونه په نښه شوي *